बाळशास्त्री जांभेकर : मराठी पत्रकारितेचे जनक.
दैनिक वृत्तवेग मुख्य संपादक गणेश वायदंडे.
बाळशास्त्री जांभेकर हे मराठी पत्रकारितेचे जनक म्हणून ओळखले जातात. त्यांचा जन्म ६ जानेवारी १८१२ रोजी महाराष्ट्रातील रत्नागिरी जिल्ह्यातील गुहागर येथे झाला. ते बहुश्रुत विद्वान, समाजसुधारक, इतिहास संशोधक आणि प्रभावी पत्रकार होते. संस्कृत, मराठी, इंग्रजी, गणित, भूगोल व इतिहास अशा विविध विषयांमध्ये त्यांना गाढा अभ्यास होता. आधुनिक आणि पारंपरिक ज्ञानाचा सुंदर संगम त्यांच्या विचारांत दिसून येतो.बाळशास्त्री जांभेकर यांनी एल्फिन्स्टन कॉलेजमध्ये पहिले भारतीय प्राध्यापक म्हणून कार्य केले. विद्यार्थ्यांमध्ये आधुनिक शिक्षण, वैज्ञानिक दृष्टीकोन आणि तर्कशुद्ध विचारांची रुजवणूक करण्यात त्यांचे मोठे योगदान होते. त्यांनी शिक्षणाला केवळ पुस्तकी न ठेवता समाजप्रबोधनाचे प्रभावी साधन मानले.
१८३२ साली त्यांनी ‘दर्पण’ हे पहिले मराठी वृत्तपत्र सुरू केले. हे वृत्तपत्र मराठी व इंग्रजी अशा दोन्ही भाषांत प्रसिद्ध होत असे. ‘दर्पण’च्या माध्यमातून त्यांनी सामाजिक प्रश्न, शिक्षणाचे महत्त्व, अंधश्रद्धा निर्मूलन, इतिहास संशोधन व आधुनिक विचारसरणी यांचा प्रसार केला. त्यामुळे मराठी पत्रकारितेला नवी दिशा मिळाली.बाळशास्त्री जांभेकर हे प्रबोधनकाळातील अग्रणी विचारवंत होते. त्यांनी समाजातील जुनाट रूढी-परंपरा, अंधश्रद्धा व अवैज्ञानिक विचारांवर तर्कशुद्ध आणि अभ्यासपूर्ण लेखनातून टीका केली. भारतीय इतिहासाचा अभ्यास करताना त्यांनी वस्तुनिष्ठ संशोधनावर भर दिला आणि ऐतिहासिक सत्य उजेडात आणण्याचा प्रयत्न केला.१७ मे १८४६ रोजी बाळशास्त्री जांभेकर यांचे निधन झाले.
अल्प आयुष्य असूनही त्यांनी मराठी भाषा, शिक्षण, पत्रकारिता व समाजप्रबोधन या क्षेत्रांत अमूल्य कार्य केले. मराठी पत्रकारितेचा पाया घालणारे थोर व्यक्तिमत्त्व म्हणून त्यांचे कार्य आजही स्मरणात ठेवले जाते व प्रेरणादायी ठरते.
